Een stad wordt gebouwd van staal en steen, maar de mensen zijn het fundament. Mensen die kiezen voor aandacht, nabijheid en hoop. Rotterdam barst van de stille krachten: mensen die de stad sterker en warmer maken door in actie te komen, op straat, in de buurt of op het werk. Ze laten zien wat mogelijk is en inspireren daarmee de wereld om hen heen. Dit zijn de Stadsverwarmers.
De West-Kruiskade ligt onder een dik pak sneeuw. Mensen lopen voorzichtig over de stoepen, schouders opgetrokken tegen de kou. Binnen bij Aktiegroep Oude Westen aan de Gaffelstraat voelt het totaal anders. Het is er behaaglijk warm en de ruimte leeft. Naaimachines zoemen, scharen knippen door zware stoffen en meetlinten glijden over tafels. Buurtbewoners werken hier samen aan iets heel concreets: dikke, isolerende gordijnen voor wijkgenoten met een krappe beurs.
Dit gordijnenproject draait om meer dan stof en draad. Het draait om wooncomfort, energieverbruik en de gezondheid van buurtbewoners. In deze Rotterdamse wijk zijn veel oudere woningen slecht geïsoleerd. In de winter blijft de kou lang hangen. En in de zomer loopt de temperatuur juist snel op; in sommige huizen kan het ruim boven de 35 graden worden. “Die hittestress houd je niet lang vol”, zegt Gabriëlle Veerman, vrijwilliger en een van de drijvende krachten achter het project. Vooral oudere en kwetsbare bewoners ervaren daar dagelijks de gevolgen van. De heftige kou in de winter houden mensen overigens evenmin lang vol, natuurlijk. En zowel extreme hitte als extreme kou leidt tot allerlei gezondheidsproblemen.
Dikke gordijnen maken, zomer en winter, direct een merkbaar verschil. In de winter houden ze warmte vast en in de zomer temperen ze de hitte. En zeker in de winter scheelt het qua energierekening een slok op een borrel. Simpel, doeltreffend, zichtbaar.
Vele krachten
Het gordijnenproject bestaat hier precies een jaar. Het initiatief komt van Joke van der Zwaard, bekend van Leeszaal Oude Westen. Zij raakte geïnspireerd door een idee van de Marokkaanse vaders bij Vadercentrum Adam in Den Haag, die eerder al meer dan honderd huishoudens aan goede gordijnen hielpen. In het Oude Westen staat de teller inmiddels op vijftig huishoudens. Tegelijkertijd staan er nog veel nieuwe aanvragen op de lijst.
Elke week zetten vele krachten zich in voor het project. Lieke Bolt, administratief medewerker bij Aktiegroep Oude Westen, coördineert het geheel. Zij beheert de financiën en fondsenwerving en fungeert als eerste aanspreekpunt voor bewoners. Gabriëlle richt zich op het maakproces. Naast het naaien van de gordijnen is haar expertise het in kaart brengen van alle maten en bijzonderheden voor de gordijnen per woning. Dankzij haar kennis van oudere naaimachines kan zij de vrijwilligers bij hun werk ondersteunen. Theo van Sprundel vult het team aan met zijn expertise als vrijwillig energiecoach Oude Westen. Hij bezoekt bewoners thuis, meet alle gordijnen nauwkeurig in én hangt de rails en gordijnen eventueel op.
Gabriëlle werkte jarenlang als maatschappelijk werker rond huiselijk geweld. Zij kent de verhalen achter de voordeuren. Na een jaar pensioen begon het toch te kriebelen. Dit project geeft haar de ruimte om praktisch verschil te maken. Theo werkte ruim veertig jaar in de haven, waarvan vijfentwintig jaar als machinist op een drijvende kraan. Sinds corona zet hij zich actief in als vrijwillige energiecoach.
Achter de voordeur
“Je ziet veel alleenstaande moeders met kinderen. De energierekening weegt zwaar op het budget van het huishouden”, vertrouwt Theo toe. Met kleine aanpassingen laat hij zien waar ruimte ontstaat om te besparen. Een bed van de radiator af. Folie achter de radiator. Soms treft hij woningen aan waar handdoeken voor de ramen hangen. “Dan zie je meteen hoe groot de behoefte is”, vertelt hij. Juist daar krijgt het gordijnenproject extra betekenis. Je merkt ook dat mensen zich gezien voelen”, zegt Theo trots. “Dat doet iets met een mens én met ons.”
Het project volgt een heldere aanpak. Bewoners melden zich bij actiegroep, Lieke registreert de aanvraag en doet een intake. Daarna gaat Theo langs om de boel in te meten. Hij maakt per woning een tekening met alle maten, zodat de vrijwilligers exact weten wat nodig is.
Om zoveel mogelijk huishoudens te helpen, werkt het project met twee keuzerondes. In de eerste ronde kiezen bewoners voor raambekleding van woonkamer en keuken óf van alle slaapkamers. “Zo bereiken we in korte tijd veel mensen”, legt Gabriëlle uit. “Na afronding van alle aanvragen starten we met een tweede ronde voor de overige ruimtes.”
De praktijk laat zien dat de aanmeldingen blijven binnenkomen, waardoor de eerste ronde voorlopig volop draait.
Joke en Gabriëlle kopen de stoffen bij een vaste marktkraam op de grote markt in Rotterdam. “Ze kennen ons project en weten wat past”, merkt Gabriëlle op. Ze kiezen altijd stevige kwaliteit, tegen een betaalbare prijs en met weinig kunststof. De kleuren blijven rustig en neutraal.
Achter de naaimachines
De groep vrijwilligers vormt een afspiegeling van de wijk. De jongste deelnemer is 24, de oudste geniet al jaren van zijn pensioen. Sommigen hebben naai-ervaring, anderen leren het hier. “Een jonge man had nog nooit een naaimachine aangeraakt”, glimlacht Gabriëlle. “Hij leerde het stap voor stap en draait nu volledig mee.”
Bijzonder is dat sommige vrijwilligers eerst zelf gordijnen ontvingen en zich vervolgens aansloten bij het maakteam. “Dan zie je hoe ons werk gewaardeerd wordt én terugvloeit in de wijk”, zegt Gabriëlle. “Dat geeft energie.”
De naaimachines komen uit allerlei hoeken. Het Wijkpaleis en Krachtvrouwen Oude Westen leverden de eerste machines, net als buurtbewoners met persoonlijke verhalen. Gabriëlle: “Laatst doneerde iemand de naaimachine en alle bijbehorende spullen van zijn moeder die niet langer zelf kon naaien. Hij vroeg wel een kleine tegenprestatie: of we konden helpen zijn gordijnen op maat te maken. Zo gezegd, zo gedaan.” Ook tweedehands gordijnen zijn welkom, zolang ze schoon en stevig zijn. “We kijken altijd naar wat werkt”, zegt Theo.
Buurtkracht in de praktijk
Het succes van het project is deels te danken aan de Gemeente Rotterdam, Woonstad en BlijStroom, die het financieel steunen. Dat maakt het mogelijk om in een jaar vijftig huishoudens te helpen. Lang niet genoeg, want de vraag is enorm. Vermoedelijk zijn er zelfs veel meer mensen die de hulp van de stichting kunnen gebruiken, maar zich niet melden. Schaamte speelt soms een rol, weet Gabriëlle: “Veel buren vragen zelf geen hulp, terwijl het verschil direct voelbaar is. Daarom is mond-tot-mondreclame heel belangrijk. Voor ons om onze bekendheid te vergroten, maar natuurlijk vooral voor de mensen die onze hulp zo hard nodig hebben.”
Hoewel er nog veel meer mensen bereikt kunnen worden, laat het gordijnenproject in het Oude Westen iets heel belangrijks zien: wat er mogelijk is als mensen samen in actie komen voor de buurt. In dit geval zijn dat warme kamers, lagere lasten en betere gezondheid voor mensen die zich gezien voelen. Theo besluit kernachtig: “Je hangt overdag een gordijn op en diegene zit ’s avonds warmer. Dat effect neem je mee naar huis.”